دندان عقل آخرین دندانی است که در انسان رشد می کند و چون در سنین 17 تا 25 سالگی که سن بزرگسالی محسوب می شود رشد آن مشاهده می شود به این نام خوانده شده است. این دندان گاهی رشد دردناک و موجب بروز مشکلات در دهان و لثه افراد می شود که تبدیل به یک موضوع پیچیده می گردد. درد و التهاب، تورم لثه ها و نیز نهفته بودن آن منجر می شود که افراد در سنین نوجوانی و جوانی به متخصصین مربوطه مراجعه کننده از متخصص جراحی فک و صورت بخواهند که بهترین برنامه درمانی برای آن ها طراحی شود.
در این مقاله در خصوص این دندان و نیز باورهای اشتباه در زمینه دندان عقل مباحثی را مطرح می کنیم.
دندان عقل چیست و چگونه می توان آن را تشخیص داد؟
اگر می خواهید بدانید کدام یک از دندان هایتان دندان عقل است باید ویژگی های آن را بشناسید. دندان عقل در سنین 17 تا 25 سالگی که فرد در بازه سنی انتهای نوجوانی و آغاز جوانی است رشد می کند. بنابراین سن رشد این دندان از سایر دندان ها بسیار دیرتر است و فاصله خیلی زیادی با آن ها دارد.
از سوی دیگر دندان عقل آخرین دندان در ردیف دندانی در هر دو فک بالا و پایین محسوب می شود. سومین دندان آسیاب که در دهان افراد رشد می کند و در انتهای فک قرار می گیرد دندان عقل است.
سن رشد و نیز جایگاه آن در ساختار فک و لثه نوعی نشانه برای تشخیص آن است که افراد به راحتی می توانند آن را از سایر دندان ها متمایز کنند.
گاهی افراد به دلیل ساختار مناسب فک و لثه خود متوجه رشد آن خودشان نخواهند شد و در معاینات پزشکی متخصصین می توانند رشد آن را گزارش کنند.
دندان عقل و تاریخچه آن
دندان عقل داستان جالبی در تاریخ تکاملی انسان دارد. در واقع ریشه و نقش این دندان به زمانی باز میگردد که انسان ها در دوران های اولیه تاریخ تلاش می کردند که غذاهای پر از فیبر و خام را با دندان خود جویده و هضم نمایند. این دندان به انسان های ابتدای تاریخ که هنوز توان پخت و لطیف کردن بافت غذاها نداشتند کمک شایانی می کرد.
به مرور زمان با افزایش توانایی انسان ها در تهیه غذاهای متناسب با بافت نرم تر این دندان نقش اصلی خود را از دست داد. در طول تاریخ انسان ها با تغییر ذائقه و نیز روی آوردن به غذاهای پخته شده دچار تغییراتی در ناحیه فک شدند.
بنابراین تمامی این تغییرات باعث شد که دندان عقل بر خلاف گذشته که نوعی ابزار کمکی در خدمت انسان اولیه برای آسیاب کردن مواد غذایی بود، تبدیل به یک معضل شود.
علائم و نشانه های رشد دندان عقل کدامند؟
از کجا بفهمیم دندان عقل ما رشد می کند؟. برای پاسخ به این پرسش باید به یکسری علائم و نشانه توجه کنید. زیرا رشد دندان عقل در انسان به زنگ خطر هایی همراه است که باید به آن ها توجه کنید و در اسرع وقت متخصصین را در جریان وضعیت خود قرار دهید. مثل:
- درد و التهاب در بخش پایانی لثه و فک
- متورم شدن لثه
- بوی بد دهان
- محدودیت در باز نمودن دهان
- تجربه درد در هنگام غذا خوردن و جویدن مواد غذایی
البته باید توجه داشته باشید که این علائم را زمانی تجربه خواهید کرد که در لثه و فک محلی برای رشد طبیعی دندان عقل وجود نداشته باشد. به همین دلیل منجر به بروز علائمی می شود که به محض تجربه این موارد باید فرایند درمان و طراحی برنامه درمانی را آغاز نمایید.
دندان عقل چرا گاهی نیاز به جراحی دارد؟
دندان عقل در بستر مناسب فک و لثه می تواند رشد طبیعی داشته باشد و هیچ آسیبی به دندان های مجاور خود وارد نکند. این دندان ها هیچ گونه نیازی به جراحی ندارند. اما گاهی دندان عقل به دلیل ناهنجاری های دندانی و فکی دچار مشکلاتی می شود که نیازمند عمل جراحی و خارج کردن از دهان می شود. مواردی همچون:
نهفتگی
کوچک بودن فک و نبودن فضای لازم و مناسب برای رشد دندان عقل در برخی افراد منجر به نهفتگی دندان داخل لثه یا زیر استخوان فک می شود. در نتیجه بدون ایجاد برش در ناحیه لثه و حتی برداشت استخوان فک این دندان امکان خروج نخواهد داشت.
نیمه نهفتگی
متخصصین گاهی بعد از ارزیابی های ابتدایی متوجه می شوند که دندان عقل شخص مراجعه کننده به صورت نصف و نیمه رشد کرده و مابقی قسمت دندان داخل لثه است. همین امر با نشانه های منفی و تاثیر کاذب رو سلامت دهان و دندان همراه است که پزشک ضرورت انجام جراحی دندان عقل را تشخیص می دهد.
رشد غیر طبیعی و ناصاف
دندان عقل بعضی وقت ها به صورت اریب، زاویه دار و کج رشد می کند. کج بودن دندان عاملی برای ایجاد فشار روی دندان های کناری می شود. فشار آوردن دندان های مجاور را دچار پوسیدگی یا لق شدگی می کند که بسیار خطرناک خواهد بود.
ایجاد کیست و بروز عفونت مجاور آن
در شرایط پیچیده ممکن است باعث بروز عفونت و کیست شود که تا حد زیادی روند درمان را دشوار تر خواهد ساخت.
آیا نکشیدن دندان عقل عوارض دارد؟
بله قطعاً این جراحی برای دندان هایی که مشکلات متعددی برای فرد ایجاد کرده اند از اهمیت بالایی برخوردار است. عدم پیگیری به موقع و نیز جراحی نکردن می تواند با عارضه هایی همراه باشد مثل موارد زیر:
- پوسیده شدن دندان های مجاور به مرور زمان و از دست دادن دندان های سالم
- ملتهب شدن لثه و تورم مزمن
- عفونت در لثه
- آبسه دندان
- فشار به دندان های مجاور و کج شدن آن ها در ردیف دندان و فک
- تجربه سردرد و تحریک اعصاب در شرایط وخیم به صورت مزمن
دندان عقل دوباره رشد می کند؟
خیر بعد از کشیدن آن هرگز در محل آن دندان دیگری رشد نخواهد کرد. بنابراین شما با یک مرحله جراحی از تمامی عارضه های ناشی از دندان عقل ناسالم می توانید برای همیشه آسوده خاطر باشید. این جراحی تاثیر زیادی در بهداشت دهان و دندان خواهد داشت.
آیا می توان دندان عقل را در بارداری کشید؟
این موضوع را متخصصین و پزشک متخصص زنان می توانند بعد از بررسی شرایط بالینی زن باردار مورد تایید قرار دهند. به طور عمده در سه ماهه دوم بارداری در صورتی که شرایط دندان عقل در دهان فرد بسیار اورژانسی باشد بعد از مشورت های لازم جراحی انجام خواهد شد. بنابراین زنان باردار باید در صورت مواجهه با هر گونه مشکل در خصوص دندان عقل خود در ابتدا با متخصص جراحی فک و صورت و نیز با پزشک زنان مشورت های لازم را داشته باشد.
خاتمه
دندان عقل شرایط یکسانی برای تمامی افراد ندارد. گاهی افراد گزارش می کنند که رشد این دندان را بدون هیچ درد و ناراحتی تجربه کرده و حتی علائم و نشانه هایی در خود احساس نکرده اند که آن ها نیازمند جراحی کند. اما برخی دیگر با مشکلات جدی در این زمینه واجه شده اند. قاعده مشخصی که میتوان در این زمینه ارائه داد این است که فک افراد و ساختار کلی استخوان لثه و غیره یا حتی موارد ژنتیکی تعیین می کند که این دندان برای چه افرادی منجر به درمان های تخصصی و پیچیده دارد.
